Wyobraź sobie dwa popołudnia. W obu jesz ten sam obiad. Pierwszego dnia wracasz prosto do biurka, drugiego wychodzisz na krótki spacer. Na talerzu nic się nie zmieniło. Z punktu widzenia mięśni to jednak dwie różne sytuacje.
Czy pierwszego dnia, kiedy po prostu siedzisz, mięśnie też pobierają glukozę z krwi? Tak. Żeby zrozumieć, po co w takim razie wstawać od biurka, warto rozdzielić dwie rzeczy: pobieranie glukozy przez mięsień i to, co mięsień robi z nią później.
Co mięśnie robią z glukozą, gdy odpoczywasz?
Po posiłku zawierającym węglowodany poziom glukozy we krwi zwykle rośnie, a trzustka wydziela insulinę. Pod wpływem jej sygnału w błonie komórek mięśniowych pojawia się więcej transporterów GLUT4. To białka, które ułatwiają glukozie przejście z krwi do wnętrza komórki. Mięsień może więc pobierać glukozę również wtedy, gdy siedzisz przy biurku.
Po wejściu do komórki glukoza może mieć kilka zastosowań. Jednym z nich jest dostarczenie energii na bieżące potrzeby. Nawet odpoczywająca komórka potrzebuje energii, choć oczywiście wydatkuje jej mniej niż podczas wysiłku. Inną możliwością jest odłożenie części glukozy w postaci glikogenu. To zapas paliwa dostępny wtedy, gdy mięsień będzie go potrzebował.
Pomyśl o dniu, w którym rano byłaś na treningu, a dopiero później zjadłaś obiad i usiadłaś do pracy. W chwili jedzenia możesz siedzieć dokładnie tak samo jak w dniu bez treningu, ale Twoje mięśnie mają za sobą inną pracę. Jeśli podczas wysiłku zużyły część glikogenu, po posiłku mogą ten zapas uzupełniać. Sam fakt, że teraz się nie ruszasz, mówi więc niewiele o tym, czego mięśnie w danej chwili potrzebują.
Co się dzieje, gdy mięśnie mają już sporo glikogenu?
Glikogen przechowują zarówno mięśnie, jak i wątroba. Różnica polega na tym, komu ten zapas służy. Wątroba może rozłożyć swój glikogen i uwolnić glukozę do krwi, pomagając utrzymać jej poziom między posiłkami. Mięśnie korzystają ze swojego zapasu na miejscu. Kiedy wchodzisz po schodach, pracujące mięśnie nóg mogą zużyć część glikogenu zgromadzonego we własnych komórkach.
Co jednak dzieje się po obiedzie, jeśli zapasy są już dobrze uzupełnione? Wtedy mięsień ma mniejszą możliwość dalszego odkładania glukozy w postaci glikogenu. Nadal jednak może pobierać ją i zużywać na bieżąco. O tym, ile jej wykorzysta, współdecydują między innymi aktualne zapotrzebowanie na energię i to, jak mięsień odpowiada na insulinę.
Warto też pamiętać, że mięśnie to jedna z tkanek, które korzystają z glukozy po posiłku. Równolegle gospodaruje nią między innymi wątroba. Stan zapasów w mięśniach jest więc częścią odpowiedzi na pytanie, co dzieje się z glukozą po jedzeniu. Żeby zrozumieć resztę, trzeba uwzględnić także to, czy w tym czasie mięśnie odpoczywają, czy zaczynają pracować.
Co zmienia się w mięśniach, kiedy po posiłku idziesz na spacer?
Gdy wstajesz od biurka i zaczynasz iść, mięśnie nóg regularnie się kurczą. Rośnie ich zapotrzebowanie na energię. Jednocześnie same skurcze wysyłają sygnał, dzięki któremu więcej transporterów GLUT4 trafia do błony komórkowej. To te same transportery, o których była mowa wcześniej, ale tym razem sygnał do ich przemieszczenia pochodzi z pracy mięśnia. Po obiedzie oba sygnały mogą działać jednocześnie: ten od insuliny i ten związany ze skurczami.
To tłumaczy, dlaczego nawet zwykły spacer może wpłynąć na to, co dzieje się z glukozą po posiłku. Angażujesz mięśnie w momencie, w którym glukoza jest dostępna we krwi. Pracujące mięśnie mogą pobrać jej więcej i wykorzystać jako jedno ze źródeł energii. W niewielkim badaniu u starszych osób z ryzykiem zaburzonej tolerancji glukozy krótkie spacery po posiłkach poprawiały kontrolę glikemii w ciągu dnia. Badanie DiPietro i współautorów.
Kiedy rozmawiamy o metabolizmie po 45. roku życia, łatwo skupić się na tym, co zjeść i w jakiej ilości. Lubię zadać też drugie pytanie: co organizm robi z tym posiłkiem, kiedy już go zjemy? Ono pozwala zobaczyć mięśnie inaczej. Ich rola w metabolizmie zaczyna się na długo przed treningiem i trwa również wtedy, gdy siedzisz.
Od takiego spojrzenia wychodzę w książce „Biochemia kobiecej energii”. Piszę w niej o białku, mięśniach i metabolizmie po 45. roku życia, zaczynając od tego, co dzieje się na poziomie komórkowym. Na stronie książki udostępniłam bezpłatnie czwarty rozdział.
